توصيه‌هاي امام رضا عليه‌السلام براي سبک زندگي مسلمانيآگاهي از جزئيات سبک زندگي اولياي الهي و پيشوايا

توصيه‌هاي امام رضا عليه‌السلام براي سبک زندگي مسلمانيآگاهي از جزئيات سبک زندگي اولياي الهي و پيشوايان اسلام نيازمند تعمق و تامل در تعاليم وحياني اسلام و سنت و سيره پيشوايان معصوم عليهماالسلام است. براين اساس در سالروز ولادت حضرت امام رضا عليه‌السلام مروري بر بخشي از توصيه‌ها و درس‌هايي از آن حضرت در سبک زندگي مسلماني کرده ايم.شکر نعمتامام رضا(ع) بهترين بنده را کسي مي‌دانند که خصوصيات خوب را نسبت به خدا و خلق دارا باشد و به شکل ملکه اين رفتارها در او نهادينه شده باشد. وقتي از امام رضا(ع) در باره بهترين بندگان خدا پرسش مي‌شود مي‌فرمايند: آنان که هرگاه نيکي مي‌کنند، خوشحال مي‌شوند، هرگاه بدي مي‌کنند، استغفار مي‌کنند، هرگاه چيزي به آنان داده مي‌شود،شکرگزارند، هرگاه مبتلا و گرفتار مي‌شوند، شکيبايي مي‌کنند، و هرگاه خشمگين مي‌شوند، عفو و گذشت مي‌کنند.1در اين روايت بر شکر نعمت به عنوان يکي از خصوصيات بهترين بندگان تأکيد شده است. شکرگزاري، اختصاصي به شکر از خدا ندارد، بلکه بنده خوب کسي است که از هر کسي که خيري رساند تشکر مي‌کند و شکر زباني و قلبي و عملي به جا مي‌آورد. از نظر امام رضا(ع) کسي که شکر بنده را به جا نياورد شکر خالق را به جا نمي‌آورد. آن حضرت(ع) مي‌فرمايد: مَنْ لَمْ يشْکرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقينَ، لَمْ يشْکرِ‌الله عَزَّ وَ جَلَّ؛ هرکس که صاحبان نعمت و نيکي مردمي را تشـکر و سـپاس نـکنـد، خداي متعال را هم سپاس نکرده است.2محاسبه نفسامام رضا(ع) در باره محاسبه نفس فرموده است: مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ وَ مَنْ غَفِلَ عَنْها خَسِرَ؛ هرکس به حساب خودش رسيدگي کند، سود مي‌برد وهرکس از خود (و اعمالش) غافل شود، زيان مي‌کند.3 اگر با چنين نگاهي به جهان بنگريم و بينش و نگرش ما اين گونه باشد در آن صورت همواره مواظب اعمال خود خواهيم بود تا کاري بر خلاف تعاليم وحياني اسلام نداشته باشيم. اين گونه است که سبک زندگي ما تحت تأثير اين باور و اعتقاد و فلسفه قرار گرفته و کارهاي خوب انجام داده و از کارهاي زشت پرهيز مي‌کنيم.احـترام به والديندر سبک زندگي اسلامي بر احترام به والدين و احسان و نيکي به آنان بويژه در کهنسالي تأکيد شده و اينکه فرزند بي‌چشمداشتي بايد خدمت رساني کند و غرولند را کنار بگذارد و منتي بر کارش نگذارد.4 احترام به والدين از واجبات اسلامي است. در سبک زندگي اسلامي خود فرزند بايد مسئوليت کارهاي والدين را به عهده بگيرد و اين گونه نباشد که آنان را از محبت و مودت خويش محروم کرده و آنان را تنها گذاشته و فقط گهگاهي به آنان سر بزند. امام رضا(ع) درباره تکريم و احترام به پدر مي‌فرمايد: بر تو باد که از پدر، فرمانبرداري کني، به او نيکي کني، در برابرش فروتني و کرنش و بزرگداشت و احترام داشته باشي و صدايت را در حضور او پائين بياوري.5 آن حضرت در همين راستا صـله رحِم را مورد تأکيد قرار مي‌دهد و آن را يکي از موجبات افزايش عمر دانسته و مي‌فرمايد: گـاهي کسي صـله رحـم مي‌کنـد، درحالي که از عمرش سه سال باقي است. خـداونـد (بـه خـاطر ايـن عمـل) باقي مانده عمر او را سي سال مي‌کند و خــدا آنچـه بخـواهد مي‌کنـد.6 البته ايشان حد و مـرز اطاعت والـدين را نيز مشخص کرده‌اند چنانکه در نوشته امام به مأمون آمده است: بِرُّ الْوالِدَينِ واجِبٌ وَاِنْ کانا مُشْرِکينِ وَ لا طاعَةَ لَهُما في مـَعْصِيةِ الْخـالِقِ. نيکي به پدر و مادر واجب است، هرچند مشرک باشند، ولي در راه معصيت آفريدگار، اطاعتي از آن دو نيست. 7معاشرت و برخـورد با مـردمدر سبک زندگي اسلامي بر چگونگي تعامل با مردم و معاشرت با آنان توجه خاص شده و روابط ميان هر شخصي با ديگران در ابعاد گوناگون اجتماعي براساس نقش‌ها تبيين و تشريح شده است. اين گونه است که به هر کسي مي‌آموزد در نقش پدر و پسر و همسر و دوست و مانند آن چگونه رفتاري در پيش گيرد که بهترين‌ها باشد. امام رضا(ع) درباره تعامل با ديگران در جايگاه نقش‌هاي گوناگون مي‌فرمايد: با حاکم، با احتياط همنشيني کن، با دوسـت، هـمراه با تواضـع، با دشمن، همراه با هشياري و پرهيز و با عمـوم مـردم با خوشـرويي.8 انسان مؤمن نبايد در راستاي ريـاست طلبي بر مردم تلاش کند بلکه خود را خدمتگزار مردم دانسته و در خدمت باشد. نگاه مسلمان نسبت به ديگران اين گونه است. معمر بن خلاّد، نزد آن حضرت از مردي ياد کرد و گفت او رياست طلب است. حضرت فرمود: وجود دو گرگ درنده در گله بي‌چوپان، به اندازه رياست طلبي در دين يک مسلمان زيانبار نيست.9 ايشان درباره يـاري ناتـوان نيز فرموده است: عَوْنُک لِلضَّعيفِ مِنْ اَفْضَلِ الصَّدَقَةِ؛ از بهـترين نـوع صـدقـه، ياري کردن تو نسبت به ناتوان است.10 امام رضا(ع) همچنين فرمود: هرکس مسلمان تهيدستي را ديدار کند و به او سلام دهد، اما متفاوت با سلامي که به ثروتمندان مي‌دهد، روز قيامت، خداوند را ديدار مي‌کند، درحالي که خدا بر او خشمگين است.11 پس انسان تا مي‌تواند بايد دستگير نيازمندان از هر قشر و طائفه‌اي باشد و کوتاهي نکند. در همين راستا امام رضا(ع) در بياني ديگر درباره کمـک به ديـگران مي‌فرمايد: کسي که گِره از کار مؤمني بگشايد و شادش کند، خداوند هم در روز قيامت، کارِ بسته او را مي‌گشايد.12در نظر امام رضا(ع) در عمل اجتماعي، سـودمندترين پرهـيزکاري ترک اذيت و آزار ديگران به ويژه مؤمنان است. از امام رضا(ع) روايت شده است: بدان که هيچ ورع و پرهيزکاري، سودمندتر از پرهيز از حرامهاي خدا و اجتناب از اذيت مؤمن نيست.13 بايد با مردم خوب تا کرد و کاري نکرد که مردم از مرگ ما آسوده شوند. امام رضا(ع) هنگام عيادت از يکي از اصحابش فرمود: مردم دو دسته اند، يکي آنکه با مـرگ، آسـوده مي‌شود. ديگري آنکه مردم با مرگش از دست او آسوده مي‌شوند.14حـلال خـوري و بخشندگيانسان مؤمن بايد حلال خور و بخشنده باشد. هم خود از نعمت‌هاي الهي بهره گيرد و هم به ديگران بدهد و خيرات و انفاق داشته باشد. حلال خوري در همين دنيا آثار و برکاتي دارد که از جمله آن چيزي است که امام رضا(ع) فرموده است: کسي که به مال حلال اندک، راضي شود، مخارجش سبک مي‌شود، خانواده‌اش برخوردار مي‌گردند، خداوند او را به درد و درمان دنيا بينا مي‌کند و ا و را سالم و بي‌گناه از دنيا به دارالسلام بيرون مي‌برد.15 حلال خور در عين حال بايد بخشنده نيز باشد چرا که بخشندگي جزو اصول اسلام است. خداوند در ايات قرآن از جمله آيه 3 سوره بقره انفاق را در کنار عبادت خويش قرار داده است. پس مؤمن همواره بايد سخاوتمند بوده و از بخل پرهيز کند زيرا بخيل از زندگي‌اش خير نمي‌بيند. امام رضا فرمود: بخشنده و سخاوتمند، از غذاي مردم مي‌خورد، تـا از غـذايش بخـورنـد، ولي بخيل از غذاي ديگران نمي‌خورد، تـا از غـذاي او نخورنـد.16-------1 (مسند الامام الرضا(ع)، ج 1 ص 2842 (عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 273 (مسند الامام الرضا(ع)، ج 1، ص 3024 (بقره، آيه 83؛ نساء، آيه 36؛ انعام، آيه 151، اسراء، آيه 235 (فقه الرضا، ص 3346 (اصول کافي، ج 2، ص 1507 (بحار الانوار، ج 71، ص 728 (بحار الانوار، ج 75، ص 3559 (اصول کافي، ج 2، ص 29710 (تحف العقول، ص 44611 (عيون اخبار الرضا(ع)، ج 2، ص 57 12) اصول کافي، ج 2، ص 20013 (فقه الرضا(ع)، ص 35614 (مسند الامام الرضا(ع)، ج 1، ص 26315 (مسند الامام الرضا(ع)، ج 1، ص 26916.(مسند الامام الرضا(ع)، ج 1، ص 295*امام رضا(ع): بهترین بندگان خدا آنانی هستند که هرگاه نیکی می‌کنند خوشحال می‌شوند، هرگاه بدی می‌کنند استغفار می‌کنند، چیزی به آنان داده شود شکرگزارند، هرگاه گرفتار شوند شکیبایی می‌کنند و هرگاه خشمگین شوند عفو و گذشت می‌کنند*امام رضا(ع): هرکس به حساب خودش رسیدگی کند، سود می‌برد و هرکس از خود غافل شود زیان می‌کند*امام رضا(ع): با حاکم با احتیاط همنشینی کن، با دوست همراه با تواضع، با دشمن همراه با هوشیاری و با عموم مردم با خوشرویی