شخصيت صادق آل محمد در نگاه بزرگان اهل سنتبه مناسبت ايام ولادت حضرت امام جعفرصادق(ع)تاريخ اسلام آنجا که درباره شخصيت والاي حضرت امام جعفرصادق(ع) و مواجهه و تعامل آن حضرت با پيشوايان اهل سنت و نيز مرابطه و معاشرت فقها و بزرگان مذهب تسنن با امام(ع) سخن ميگويد، حقايقي بزرگ و معارفي شريف را در اين عصر در ديدگان عقل و جان پيروان اين دو مذهب مينماياند که سراسر درس و پيام و عبرت است و راهي را ميگشايد که به وحدتي پايدار و مستحکم بين شيعه و سني ميانجامد. در اوراق تاريخ مييابيم که امام جعفرصادق(ع)در اوج محبت و در کمال اخلاق نيک و مواجههاي زيبا و صميمانه با بزرگان و فقهاي اهل سنت به تعامل ميپردازد و ازسويي ديگر پيشوايان و بزرگان تسنن به تکريم شخصيت امام صادق(ع) ميپردازند و از اخلاق نيک و دانش ژرف و عظمت و شکوه اين رهبر تشيع سخن ميگويند و اظهار مسرت ميکنند.بازخواني اوراقي از تاريخ، براي هر مسلمان شيعه و سني در اين عصر و زمان بسيار ضروري است و به همين دليل اين چند ورق را به مطالعه ميگذاريم و حقايق نهفته در آن را به گونهاي روشن و نمايان مييابيم که هيچ شرح و تفسيري را ضروري نميسازد. در ميان فقهاي بزرگ و پيشوايان مذهب تسنن سخنان مالکبن انس و ابوحنيفه بسيار آگاهيبخش است و در پي آن دقت در اعترافات ساير دانشمندان و مورخين اهل تسنن نيز بينشزا ميباشد. مالک بن انس که مدتي در محضر حضرت امام جعفرصادق(ع) تلمذ کرده است درباره شخصيت آن امام معصوم ميگويد: «مدتي خدمت جعفربن محمد مشرف ميشدم آن حضرت اهل مزاح بود و تبسم ملايمي همواره بر لبهايش نقش ميبست. هنگامي که در محضر او نامي از رسول خد(ص) برده ميشد، رنگش به سبزي و سپس به زردي ميگرائيد. در مدتي که به خانه آن حضرت رفت و آمد داشتم او را خارج از سه حال نديدم، يا نماز ميخواند و يا روزه بوده و يا به قرائت قرآن مشغول بود و هرگز بدون وضو از حضرت رسول(ص) نقل حديث نميفرمود و سخني که بدرد نميخورد بر زبان نميراند. ايشان از آن دسته از علماي زاهدي بود که ترس از خدا سرتاسر وجودش را فرا گرفته بود. هرگز بخدمت او شرفياب نشدم جز اينکه زيرانداز خود را براي من ميگذاشت.» از عمروبن المقدام نقل شده که گفت: «هنگامي که جعفربن محمد(ع) را ميديدم ميفهميدم که او از نسل و بقاياي پيامبران است.» جاحظ از علماي مشهور قرن سوم درباره آن امام چنين ميگويد: «جعفربن محمد کسي بود که علم وفقهش عالم را فرا گرفته و گفته ميشود که ابوحنيفه از شاگردان او بود و همچنين سفيان ثوري و تلمذ اين دو از آن حضرت در عظمت علمي او کافي است.»ابن حجر هيثمي نيز در مقام تمجيد از شخصيت علمي امام اشاره به اين نکته دارد که افرادي چون يحيي بنسعيد، ابن جريح، مالک، سفيان ثوري، ابوحنيفه و شعبه و ايوب سجستاني از آن حضرت نقل روايت نمودهاند. پيرامون شخصيت امام صادق(ع) عبارات زيادي از علماء و انديشمندان نقل شده که استاد اسد حيدر قسمت معظمي از آنها را در کتاب ارزشمند خود الامام الصادق و المذاهب الاربعه گرد آورده است کثرت دانشاندوزاني که در محفل درس امام، حاضر ميشدند و يا از آن حضرت حديث نقل ميکردند، نشان دهنده عظمت شخصيت علمي ايشان ميباشد. و کساني را که از آن حضرت تلمذ کرده و حديث شنيدهاند در حدود چهارهزار نفر ذکر کردهاند. سفيان ثوري – که در منابع اهل سنت به زهد و علم شهرت دارد- همراه نصيربن کثير نزد امام صادق(ع) زانوي ادب زده و از آن حضرت بهره علمي و اخلاقي برده است. نصير باسفيان در وقت حج نزد امام آمد و گفت: من ميخواهم به حج بروم چيزي به من تعليم ده تا بوسيله آن نجات پيدا کنم. امام نيز دعائي به آنها تعليم ميفرمود. در موارد ديگري نيز عاجزانه از امام ميخواست تا براي او حديثي نقل کند. ابوزهره مينويسد: «علماي اسلام با تمام اختلافنظرها و تعدد مشربهايشان در فردي غير از امام صادق(ع) و علم او اتفاق نظر ندارند.» وشهرستاني نويسنده کتاب مشهور «ملل و نحل» درباره شخصيت علمي واخلاقي امام مينويسد:«او در امور و مسائل ديني از دانشي بيپايان و در حکمت از نظري بسيار عالي و نسبت به امور دنيا و زرق و برقهاي آن از زهدي نيرومند برخوردار بوده و از شهوتهاي نفساني دوري ميگزيد.»ابوحنيفه علاوه بر اينکه از امام باقر(ع) بهرهها برده، از امام صادق(ع) نيز حديث نقل ميکند، چنانکه روايات او از امام صادق(ع) در کتاب «الاثار» زياد ديده ميشود. او خود درباره امام صادق(ع) ميگفت: «من هرگز فقيهتر از جعفربن محمد نديدهام، و او مسلما اعلم امت اسلامي است.» ابن خلکان از مورخين مشهور درباره آن حضرت ميگويد: «او يکي از ائمه دوازدهگانه اماميه و از بزرگان اهلبيت رسول خدا(ص) بود. به جهت صدق سخنانش به لقب صادق شهرت يافته است و فضل او مشهورتر از آن است که احتياج به توضيحي داشته باشد.»از امام صادق(ع) علاوه بر فقه احاديث مهمي در تفسير، علم کلام و اخلاقيات نقل شده است.ابوزهره عالم سني در اين زمينه مينويسد: «دانش آن حضرت منحصر به حديث و فقه اسلامي نبود بلکه علم کلام نيز تدريس ميفرمود.» ابوزهره در جاي ديگر از کتابش در مورد امام صادق(ع) ميگويد: «بالاتر از همه اين علوم، امام صادق(ع) در زمينه اخلاق و علل و انگيزههاي فساد آن، اطلاعات بسيار ارزندهاي داشت.»* فقهاي بزرگ اهل سنت که پيشوايان تسنن ميباشند از حضرت امام صادق(ع) دانش فقه آموختند و به بزرگي و عظمت علوم و معارف آن حضرت معترف شدند. همين بزرگان و ساير فقها و مورخين اهل سنت از شخصيت اخلاقي و صفات و رفتار الهي و تعاملات صميمانه آن حضرت با خود سخن گفتند. آنان براي امام صادق(ع) احترام ويژهاي قائل بودند و علاقه و اشتياق خاصي نسبت به آن حضرت نشان ميدادند
