آزمون موفق وزارت راه و شهرسازي در «جنگ رمضان»از پايداري جادهها، ريل و بندرها زير آتش تا بازسازي سري
آزمون موفق وزارت راه و شهرسازي در «جنگ رمضان»از پايداري جادهها، ريل و بندرها زير آتش تا بازسازي سريع زير ساختهاي آسيب ديدهجنگ رمضان را بايد يکي از جديترين آزمونهاي اجرايي کشور در حوزه زيرساخت و حملونقل دانست، جنگي که علاوه بر خسارتهاي انساني و اقتصادي، بخشهايي از زيرساختهاي ارتباطي، جادهاي، ريلي، هوايي، دريايي و همچنين واحدهاي مسکوني و تجاري را تحت تأثير قرار داد. در چنين شرايطي، عملکرد وزارت راه و شهرسازي صرفاً با تعداد طرحهاي عمراني يا ميزان پيشرفت فيزيکي طرحها قابل سنجش نبود، بلکه مهمترين معيار، توان اين وزارتخانه براي حفظ جريان عادي زندگي مردم، استمرار جابهجايي کالا و مسافر، باز نگه داشتن شريانهاي ارتباطي و آغاز سريع فرآيند بازسازي بود.بررسي عملکرد اين وزارتخانه در جريان جنگ رمضان نشان ميدهد يکي از نقاط قوت اصلي، تغيير سريع رويکرد از مديريت عادي به مديريت بحران بود. ستاد مديريت بحران وزارت راه و شهرسازي بلافاصله پس از آغاز جنگ تشکيل شد و مأموريت اصلي آن، تسهيل جابهجايي کالاهاي اساسي، حفظ تردد مسافران و هماهنگي ميان بخشهاي مختلف حملونقل قرار گرفت.اين اقدام در شرايطي اهميت بيشتري پيدا ميکند که بدانيم شبکه حملونقل کشور در هر جنگي يکي از نخستين بخشهايي است که ميتواند هدف قرار گيرد. قطع يک محور جادهاي، آسيب به يک پل، توقف يک مسير ريلي يا اختلال در فعاليت بندر ميتواند زنجيرهاي از مشکلات را در حوزه تأمين کالا، سوخت، دارو و نيازهاي روزمره مردم ايجاد کند. بنابراين، حفظ جريان حملونقل در چنين شرايطي در واقع به معناي حفظ بخشي از امنيت اقتصادي و اجتماعي کشور است.حفظ شريانهاي ارتباطي، مهمترين دستاورديکي از مهمترين شاخصهاي عملکرد وزارت راه و شهرسازي در جنگ رمضان، سرعت واکنش به آسيبهاي واردشده به شبکه حملونقل بود. براساس گزارشهاي منتشرشده ازسوي مسئولان وزارتخانه، هيچ راه ارتباطي کشور بيش از 48 ساعت در اثر حملات مسدود نماند. اين عدد از منظر مديريت بحران اهميت فراواني دارد. در شرايط عادي، تعمير يک پل يا مسير آسيبديده ممکن است هفتهها يا حتي ماهها طول بکشد، اما در شرايط جنگي، موضوع تنها تعمير يک سازه نيست، بلکه مسئله اصلي، بازگرداندن سريع يک شريان حياتي به مدار خدمترساني است.در همين چارچوب، بازسازي برخي پلها و مسيرهاي ريلي در مدت کوتاه انجام شد. گزارشهاي منتشرشده از ترميم آسيبهاي واردشده به ابنيه، پلها و مسيرهاي ريلي در کمتر از 48 ساعت حکايت دارند. اين موضوع نشان ميدهد وزارت راه و شهرسازي توانسته ميان مديريت بحران، ظرفيت پيمانکاران، نيروهاي فني و دستگاههاي استاني هماهنگي ايجاد کند.نمونه مهم ديگر، پل B1 در طرح کنارگذر شمالي کرج بود که در جريان حملات آسيب ديد. اين پل از سازههاي مهم شبکه حملونقل منطقه محسوب ميشود و بررسيهاي فني براي تعيين ميزان خسارت و نحوه بازسازي آن در دستور کار قرار گرفت. اهميت اين اقدامات در يک نکته خلاصه ميشود، وزارت راه اجازه نداد آسيب به يک زيرساخت، به اختلال زنجيرهاي در ساير بخشها تبديل شود.بنادر، خط مقدم تأمين کالااگر جادهها و خطوط ريلي شريانهاي داخلي اقتصاد باشند، بنادر را بايد دروازههاي اصلي ورود کالا به کشور دانست. در جنگ رمضان، اهميت اين بخش دوچندان شد، زيرا هرگونه اختلال در بنادر ميتوانست مستقيماً بر ذخاير کالاهاي اساسي و در نهايت بر بازار و معيشت مردم اثر بگذارد. در همين شرايط، عملکرد بنادر کشور يکي از نقاط برجسته کارنامه وزارت راه و شهرسازي بود. براساس اعلام وزارت راه، ميزان ترخيص و تخليه کالا در جنگ رمضان نسبت به جنگ 12 روزه افزايش 20 درصدي داشت و رکورد حمل کالاي اساسي از بنادر نيز شکسته شد.اين افزايش تنها يک عدد آماري نيست. در شرايط جنگي، رشد 20 درصدي در تخليه و ترخيص کالا نشاندهنده آن است که شبکه بندري کشور نهتنها متوقف نشد، بلکه تلاش کرد ظرفيت عملياتي خود را افزايش دهد.ازسوي ديگر، گزارشها از انتقال بيش از 6 ميليون تن کالاي اساسي از بنادر به استانهاي مختلف کشور در جريان جنگ رمضان حکايت دارند. اين حجم از جابهجايي، نقش حياتي ناوگان جادهاي، رانندگان، بنادر و شبکه لجستيکي کشور را در عبور از شرايط بحراني نشان ميدهد. به بيان ديگر، در شرايطي که جنگ ميتوانست مسير ورود و توزيع کالا را مختل کند، وزارت راه تلاش کرد زنجيره «کشتي تا بندر، بندر تا کاميون و کاميون تا مقصد» بدون توقف ادامه پيدا کند.رانندگان، حلقه فراموشنشدني مديريت بحرانيکي از ويژگيهاي مهم عملکرد وزارت راه در اين دوره، توجه به نقش رانندگان در استمرار زنجيره تأمين بود. کاميونداران در شرايط جنگي عملاً بخشي از ظرفيت پدافند اقتصادي کشور محسوب ميشوند، زيرا کالا زماني ارزش دارد که از بندر، انبار يا مرکز توليد به مقصد برسد. در برخي استانها، افزايش چشمگير حمل کالاهاي اساسي ثبت شد. براي نمونه، در بوشهر بيش از 8 هزار سفر کاميوني انجام شد و حدود 911 هزار تن کالا جابهجا شد که 163 هزار تن آن کالاي اساسي بود. تعداد سفرهاي کاميوني نيز نسبت به مدت مشابه سال قبل افزايش قابل توجهي داشت.در آذربايجان غربي نيز بيش از 2600 دستگاه کاميون براي انتقال حدود 56 هزار و 771 تن کالاي اساسي از بندر امام خميني(ره) به کار گرفته شد.اين آمار نشان ميدهد که وزارت راه صرفاً به مديريت ستادي بحران اکتفا نکرد و تلاش کرد ظرفيت عملياتي حملونقل جادهاي را نيز فعال نگه دارد.تخصيص سهميه سوخت و لاستيک به کاميونهاي حامل کالاهاي اساسي نيز از جمله اقداماتي بود که با هدف پشتيباني از ناوگان حملونقل در شرايط جنگي دنبال شد.حملونقل مسافر، مديريت يک بحران اجتماعيجنگ علاوه بر ايجاد مشکل براي حمل کالا، جابهجايي مردم را نيز با مشکل مواجه ميکند. در روزهاي نخست جنگ رمضان، طبيعي بود که بخشي از مردم براي بازگشت به شهرهاي خود يا خروج از مناطق پرخطر به حملونقل عمومي نياز داشته باشند.در چنين شرايطي، وزارت راه و مسکن و شهرسازي تلاش کرد ظرفيت حملونقل جادهاي را افزايش دهد. اعزام بيش از 200 دستگاه اتوبوس از کرمان به تهران و تشکيل بيش از 40 تيم نظارتي براي کنترل ناوگان مسافري، نمونهاي از اين اقدامات بود. اين اقدام از منظر مديريت بحران اهميت ويژهاي دارد، زيرا افزايش ناگهاني تقاضا براي سفر ميتواند در مدت کوتاهي موجب کمبود اتوبوس، افزايش قيمت بليت و ايجاد اختلال در پايانهها شود. استفاده از ظرفيت استانها براي تأمين ناوگان مورد نياز مناطق پرتردد، راهکاري بود که به کاهش فشار بر شبکه حملونقل کمک کرد. در بخش دريايي نيز عملکرد قابل توجهي ثبت شد. در بنادر غرب هرمزگان، طي فاصله آغاز جنگ تا 14 فروردين، بيش از 75 هزار و 954 مسافر در مسيرهاي دريايي جابهجا شدند و اين خدمترساني حتي در شرايط سخت جنگي بدون وقفه ادامه يافت.تابآوري ريلي، سرمايهاي براي روزهاي بحرانراهآهن يکي ديگر از بخشهايي بود که اهميت آن در جنگ رمضان بيش از گذشته آشکار شد. شبکه ريلي به دليل ظرفيت بالاي حمل بار، امکان جابهجايي حجم قابل توجهي از کالا را با مصرف سوخت کمتر فراهم ميکند و در شرايط بحران ميتواند نقش جايگزين يا مکمل حملونقل جادهاي را ايفا کند.ترميم سريع مسيرها و ابنيه ريلي آسيبديده، يکي از نقاط قوت عملکرد وزارت راه بود. گزارشهاي منتشرشده نشان ميدهند برخي مسيرها و پلهاي ريلي آسيبديده در کمتر از 48 ساعت به مدار خدمت بازگشتند. اين تجربه نشان داد سرمايهگذاري در شبکه ريلي فقط يک برنامه توسعهاي براي دوران عادي نيست، بلکه بخشي از ظرفيت تابآوري ملي است.جنگ رمضان در واقع يک درس مهم براي سياستگذاري آينده حملونقل کشور داشت، شبکهاي که فقط براي روزهاي عادي طراحي شده باشد، در زمان بحران شکننده خواهد بود، اما شبکهاي که از ابتدا با نگاه تابآوري، مسيرهاي جايگزين و ظرفيت ذخيره طراحي شود، ميتواند حتي پس از حمله نيز به سرعت خود را بازيابي کند.مسکن، از ارزيابي خسارت تا بازسازييکي ديگر از مهمترين مسئوليتهاي وزارت راه و شهرسازي در جنگ رمضان، رسيدگي به خانههاي آسيبديده مردم بود. براساس ارزيابيهاي اوليه، دهها هزار واحد مسکوني و تجاري در استانهاي مختلف آسيب ديدند. در يکي از گزارشهاي اوليه وزارت راه، خسارت 69 هزار و 307 واحد در 24 استان ثبت شده بود.با ادامه ارزيابيها، تعداد واحدهاي بررسيشده افزايش يافت و تا 15 فروردين، خسارت 91 هزار و 253 واحد شهري و روستايي ارزيابي شد که از اين تعداد، هزار و 173 واحد تخريب کامل شده و نيازمند احداث مجدد بودند.در اين بخش، يکي از نقاط مثبت عملکرد وزارتخانه، سرعت ورود به مرحله ارزيابي و برنامهريزي براي بازسازي بود. کميته ارزيابي خسارات و تدوين برنامه بازسازي مسکن زيرمجموعه ستاد مديريت بحران وزارت راه تشکيل شد و جلسات تخصصي براي ساماندهي وضعيت سکونت آسيبديدگان در دستور کار قرار گرفت. همچنين موضوع پرداخت تسهيلات وديعه براي اسکان موقت آسيبديدگان مورد توجه قرار گرفت. اين اقدام نشان ميدهد سياست وزارتخانه تنها معطوف به ساخت مجدد ساختمان نبود، بلکه تلاش شد مسئله فوري خانوارهايي که خانه خود را از دست داده يا امکان سکونت در آن نداشتند نيز مديريت شود.نقش مرکز تحقيقات، حرکت از بازسازي سنتي به بازسازي علمييکي از تجربههاي مهم ديگر، استفاده از ظرفيت مرکز تحقيقات راه و شهرسازي در ارزيابي ساختمانهاي آسيبديده بود. اين مرکز پيش از جنگ رمضان نيز در جريان جنگ 12 روزه تجربه ارزيابي سازههاي آسيبديده را به دست آورده بود و همين تجربه باعث شد در ساختار مديريت بحران شهري، نقش تخصصي بيشتري پيدا کند. اين مسئله از آن جهت مهم است که بازسازي پس از جنگ نبايد صرفاً به معناي تعمير ظاهري ساختمانها باشد. بايد مشخص شود کدام سازه قابليت تعمير دارد، کدام ساختمان نيازمند مقاومسازي است و کدام بنا بايد به طور کامل تخريب و دوباره ساخته شود. استفاده از ارزيابيهاي مهندسي ميتواند از هدررفت منابع جلوگيري کند و مانع از آن شود که ساختمانهاي ناايمن صرفاً به دليل فشار زماني دوباره در اختيار مردم قرار گيرند. مرکز تحقيقات همچنين موضوع مديريت پسماندهاي ناشي از تخريب ساختمانها را بررسي کرده است، موضوعي که در فرآيند بازسازي گسترده ميتواند به يک مسئله اقتصادي و زيستمحيطي تبديل شود.نقطه قوت اصلي، هماهنگي بين بخشهاي مختلفاگر بخواهيم يک ويژگي مشترک در عملکرد وزارت راه و مسکن و شهرسازي در جنگ رمضان پيدا کنيم، بايد به «هماهنگي» اشاره کنيم. وزارتخانهاي که مسئوليت همزمان جاده، راهآهن، هواپيمايي، بنادر، راهداري، مسکن و شهرسازي را بر عهده دارد، در بحران بايد بتواند اين بخشهاي به ظاهر متفاوت را در يک زنجيره واحد قرار دهد. کالا در بندر تخليه ميشود، کاميون آن را به مقصد ميرساند، در صورت آسيب جاده مسير جايگزين ايجاد ميشود، راهآهن ميتواند بخشي از بار را بر عهده بگيرد و در حوزه مسکن نيز همزمان تيمهاي ارزيابي و بازسازي فعاليت ميکنند.اين نگاه شبکهاي يکي از مهمترين نقاط قوت عملکرد وزارت راه در جنگ رمضان بود.عملکرد مطلوب به معناي بينقص بودن نيستبا وجود اين دستاوردها، ارزيابي منصفانه ايجاب ميکند عملکرد وزارت راه و مسکن و شهرسازي را بدون ناديده گرفتن مشکلات بررسي کنيم. جنگ رمضان نشان داد زيرساختهاي کشور همچنان در برابر حملات گسترده آسيبپذيرند و بازسازي سريع، هرچند ارزشمند، نميتواند جايگزين مقاومسازي پيشگيرانه شود.همچنين حجم بالاي خسارتهاي واردشده به واحدهاي مسکوني نشان ميدهد سياست مقاومسازي ساختمانها و رعايت الزامات پدافند غيرعامل بايد با جديت بيشتري دنبال شود. در بخش حملونقل نيز تجربه جنگ نشان داد وابستگي زياد به جاده، ميتواند در بحران يک نقطه آسيبپذير باشد. بنابراين توسعه حملونقل ريلي، ايجاد مسيرهاي جايگزين جادهاي، تقويت ناوگان، توسعه بنادر و افزايش ظرفيت حمل بار ريلي بايد در اولويت قرار گيرد.ازسوي ديگر، لازم است تجربههاي ثبتشده در جنگ رمضان تبديل به دستورالعملهاي دائمي مديريت بحران شوند تا در بحران بعدي، دستگاهها مجبور نباشند از صفر شروع کنند.جنگ رمضان، آزموني که وزارت راه از آن سربلند بيرون آمددر مجموع، عملکرد وزارت راه و شهرسازي در جنگ رمضان را ميتوان يکي از نمونههاي قابل توجه مديريت زيرساختي کشور در شرايط بحراني دانست. تشکيل سريع ستاد مديريت بحران، تلاش براي باز نگه داشتن راههاي ارتباطي، بازسازي سريع برخي پلها و مسيرهاي ريلي، افزايش ظرفيت حمل کالاي اساسي، رشد 20 درصدي ترخيص و تخليه کالا نسبت به دوره مورد مقايسه، انتقال ميليونها تن کالاي اساسي از بنادر، پشتيباني از کاميونداران، تقويت ناوگان مسافري و آغاز سريع ارزيابي و بازسازي واحدهاي مسکوني، مجموعهاي از اقداماتي بود که باعث شد شبکه حملونقل کشور در شرايط جنگي به طور کامل از کار نيفتد.مهمتر از همه، تجربه جنگ رمضان نشان داد وزارت راه و شهرسازي صرفاً يک دستگاه عمراني نيست. اين وزارتخانه در زمان بحران، بخشي از ساختار امنيت اقتصادي و اجتماعي کشور است. جادهاي که باز ميماند، بندري که کالا از آن خارج ميشود، قطاري که به حرکت ادامه ميدهد و خانهاي که سريعتر بازسازي ميشود، همگي در حفظ ثبات جامعه نقش دارند.اگر جنگ را آزمون تابآوري کشور بدانيم، وزارت راه و شهرسازي در اين آزمون توانست نشان دهد شبکه حملونقل و زيرساختي ايران، با وجود آسيبپذيريها، ظرفيت قابل توجهي براي ادامه فعاليت و بازگشت سريع به مدار خدمترساني دارد.اکنون مهمترين وظيفه اين وزارتخانه آن است که تجربه جنگ رمضان را به يک برنامه دائمي براي افزايش تابآوري تبديل کند، يعني پلها و جادهها مقاومتر شوند، مسيرهاي جايگزين توسعه يابند، ظرفيت ريلي افزايش پيدا کند، بنادر از نظر پدافندي تقويت شوند، ناوگان حملونقل نوسازي شود و ساختمانهاي مسکوني با استانداردهاي ايمني بالاتري ساخته شوند.در چنين صورتي، دستاورد وزارت راه و شهرسازي در جنگ رمضان تنها عبور موفق از يک بحران نخواهد بود، بلکه ميتواند به نقطه آغاز نسلي جديد از سياستگذاري زيرساختي در کشور تبديل شود، سياستي که در آن «تابآوري» نه يک واکنش اضطراري، بلکه بخشي از طراحي و مديريت روزمره زيرساختهاي ملي است.*گروه گزارش* بررسي عملکرد وزارت راه در جريان جنگ رمضان نشان ميدهد که يکي از نقاط قوت اصلي، تغيير سريع رويکرد از مديريت عادي به مديريت بحران بود* ستاد مديريت بحران وزارت راه و شهرسازي بلافاصله پس از آغاز جنگ تشکيل شد و مأموريت اصلي آن، تسهيل جابهجايي کالاهاي اساسي، حفظ تردد مسافران و هماهنگي ميان بخشهاي مختلف حملونقل قرار گرفت*جنگ رمضان را بايد يکي از جديترين آزمونهاي اجرايي کشور در حوزه زيرساخت و حملونقل دانست، جنگي که علاوه بر خسارتهاي انساني و اقتصادي، بخشهايي از زيرساختهاي ارتباطي، جادهاي، ريلي، هوايي، دريايي و همچنين واحدهاي مسکوني و تجاري را تحت تأثير قرار داد* در شرايط جنگي، عملکرد وزارت راه و شهرسازي صرفاً با تعداد طرحهاي عمراني يا ميزان پيشرفت فيزيکي طرحها قابل سنجش نبود، بلکه مهمترين معيار، توان اين وزارتخانه براي حفظ جريان عادي زندگي مردم، استمرار جابهجايي کالا و مسافر، باز نگه داشتن شريانهاي ارتباطي و آغاز سريع فرآيند بازسازي بود*عملکرد بنادر کشور يکي از نقاط برجسته کارنامه وزارت راه و شهرسازي بود. براساس اعلام وزارت راه، ميزان ترخيص و تخليه کالا در جنگ رمضان نسبت به جنگ 12 روزه افزايش 20 درصدي داشت و رکورد حمل کالاي اساسي از بنادر نيز شکسته شد* يکي از مهمترين شاخصهاي عملکرد وزارت راه و شهرسازي در جنگ رمضان، سرعت واکنش به آسيبهاي واردشده به شبکه حملونقل بود. براساس گزارشهاي منتشرشده ازسوي مسئولان وزارتخانه، هيچ راه ارتباطي کشور بيش از 48 ساعت در اثر حملات مسدود نماند
