موسسه فرهنگی و مطبوعاتی روزنامه جمهوری اسلامی

شماره 13390
احياگر قيام عاشورابه مناسبت سالروز شهادت حضرت زين العابدين امام سجاد عليه‌السلامبنا بر روايات و اخبا

احياگر قيام عاشورابه مناسبت سالروز شهادت حضرت زين العابدين امام سجاد عليه‌السلامبنا بر روايات و اخبار متواتر، روز دوازدهم ماه محرم سالروز شهادت حضرت علي بن الحسين امام زين‌العابدين عليه‌السلام است. در برخي روايات 25 محرم نيز روز شهادت امام سجاد اعلام شده ولي آنچه در آن اتفاق نظر وجود دارد اينست که شهادت حضرت زين‌العابدين عليه‌السلام در ماه محرم رخ داده است.امام سجاد عليه‌السلام بعد از ظهر روز عاشوراي سال شصت و يکم هجري قمري و پس از شهادت جانسوز پدر بزرگوارشان حضرت امام حسين عليه‌السلام، وظيفه امامت مسلمين را برعهده گرفتند و تا سن 57 سالگي که با زهر کينه و عداوت به شهادت رسيدند مدت 34 سال در سخت‌ترين شرايط جامعه مسلمانان آن روزها به راهنمايي، هدايت و ارشاد مسلمين پرداختند. حضرت سجاد، هيچگاه صحنه‌هاي شهادت مظلومانه پدر، برادران، عمو و بسياري از خاندان اهل‌بيت پيامبر در روز عاشورا را فراموش نکردند و در هر مناسبت و به هر بهانه‌اي با يادآوري خاطرات و دلاوري‌هاي شجاعان عاشورا در کربلا، هم اهداف بلند شهداي کربلا را يادآوري مي‌کردند و هم پايه‌گذار عزاداري و برپا داشتن مراسم سوگواري براي آن شهيدان بودند.فضاي سنگين سياسي حاکم بر جامعه آن روز و استبداد حکومت امويان که آخرين روزهاي سلطه غاصبانه خود بر خلافت مسلمين را مي‌گذراندند، شرايط را بر آن حضرت بسيار سخت نموده بود، اما آن امام همام هرگز از انجام وظيفه امامت مسلمين کوتاه نيامد و با توجه به شرايط حاکم، اقيانوسي از علوم، معارف، اخلاق و راه‌هاي رسيدن به سعادت دنيوي و اخروي را در قالب دعا به دست مسلمانان و شيعيان رساندند و امروز اين منبع عظيم در «صحيفه سجاديه» مورد استفاده عموم قرار مي‌گيرد.اکثر مورخين محل تولد امام سجاد عليه‌السلام را در عصر حکومت مولاي متقيان اميرالمؤمنين علي عليه‌السلام در شهر کوفه دانسته‌اند زيرا مقر حکومت امام علي عليه‌السلام در آن زمان شهر کوفه بود و طبعاً تمام خانواده و اهل‌بيت آن حضرت در کوفه ساکن بودند، هر چند جمعي از مورخين نيز محل تولد حضرت سجاد عليه‌السلام را در شهر مدينه و دو سال پيش از شهادت حضرت علي عليه‌السلام دانسته‌اند. امام سجاد دومين فرزند ذکور امام حسين عليه‌السلام است که بعد از حضرت علي اکبر(ع) و قبل از علي اصغر(ع) که هر دو در حماسه کربلا شربت شهادت نوشيدند قرار داشت و به «علي اوسط» نيز مشهور است. امام حسين عليه‌السلام از شدت علاقه به پدر بزرگوارش نام هر سه فرزند ذکور خود را "علي" گذاشته بودند و شايد علت اين نامگذاري آن بود که در طول سال‌هاي متمادي که ازسوي معاويه و اذناب او تبليغات سوء فراواني عليه مولاي متقيان وجود داشت، اين اقدام نوعي تلاش براي زنده نگه داشتن نام وصي بر حق و جانشين منتخب خدا و رسول خدا براي امامت مسلمين بود.امام سجاد عليه‌السلام در بيشتر ايام زندگي خود ازسوي خلفا و حاکمان مورد اذيت و آزار و سخت‌گيري قرار مي‌گرفت و افرادي مانند يزيد بن معاويه و سپس وليد بن عبدالملک اجازه فعاليت آزادانه به آن حضرت نمي‌دادند، اما امام زين العابدين اثر ارزشمندي که از درخشندگي و جاودانگي بي‌نظيري برخوردار است و حاوي مواعظ، احاديث، اشعار، حکمت و... در قالب ادعيه و مشتمل بر 83 دعا و مناجات است در اختيار مسلمانان قرار داد که از آن به عنوان «قرآن صاعد» نيز نامبرده مي‌شود. علاوه بر آن کتابي بنام «رسالة‌الحقوق» از آن حضرت به يادگار مانده که تبيين‌کننده حقوق آحاد ملت و افراد بشري براي تمام جوامع و زمان‌هاست. از فضايل و مناقب آن حضرت بسيار سخن گفته شده و آن حضرت نيز همچون ساير ائمه عليهم‌السلام داراي ويژگي‌هاي منحصر بفردي بوده‌اند که به برخي از آنها اشاره مي‌نمائيم.امام زين العابدين عليه‌السلام، شخصيت ويژه‌اي در تعبد و بندگي حضرت حق تعالي داشتند و چنان خدا را عبادت مي‌کردند که گويي درحال مشاهده ذات باريتعالي هستند. هرگاه وضو مي‌گرفتند رنگشان تغيير مي‌کرد و همين که به نماز مي‌ايستادند، لرزه بر اندامشان عارض مي‌شد. سجده‌هاي طولاني آن حضرت در پيشگاه الهي معروف است و نشانگر اوج عبوديت و بندگي خالصانه اين امام همام مي‌باشد و لقب «سجاد» و «زين العابدين» معرف اين بخش از ويژگي امام علي بن الحسين عليه‌السلام است. انفاق و دستگيري از مستمندان اهميت فوق‌العاده‌اي در زندگي امام سجاد عليه‌السلام داشت و تا آنجا که امکان پذير بود، نياز فقرا و نيازمندان را برطرف مي‌کردند و معروف است که همچون جد بزرگوارشان شب‌ها بطور ناشناس براي فقرا و مستمندان آذوقه مي‌بردند و بر در خانه‌هايشان مي‌گذاشتند.بردباري، عفو و بخشش از ديگر خصوصيات امام زين‌العابدين عليه‌السلام است. آن حضرت در برابر برخوردهاي خارج از نزاکت افراد، بردباري و تحمل ويژه‌اي داشتند و علاوه بر فرو بردن خشم خود، خطاکاران را مي‌بخشيدند و درصدد انتقام‌گيري برنمي‌آمدند. در کنار اين ويژگي‌ها، امام سجاد از وقار و شکوه بي‌مانندي نيز برخوردار بودند به طوري که بزرگان مدينه و شخصيت‌هاي زنده از صدر اسلام همگي نسبت به مقام و منزلت آن حضرت معترف بودند و هرگاه از سوي دشمنان احساس خطر نمي‌کردند اين اعتراف را در قالب تعريف و تمجيد بر زبان جاري مي‌ساختند.شيخ مفيد عليه الرحمه در کتاب «الارشاد» نقل مي‌کند «زهري» که در عصر امام زين‌العابدين عليه‌السلام مي‌زيست و در اوايل زندگي‌ از بزرگترين عالمان وابسته به دستگاه خلافت بود، اما در اواخر عمر از آنها کناره گرفت و در کمال قناعت و رياضت زندگيش را به پايان برد، درباره شخصيت امام سجاد عليه‌السلام گفته: «لم ادرک احدا من اهل هذاالبيت افضل من علي بن‌ الحسين عليه‌السلام.» (من در ميان اهل‌بيت پيامبر برتر از علي بن الحسين عليه‌السلام نيافتم.) امام زين‌العابدين عليه‌السلام بنا به روايت اکثر مورخان، با دستور وليد بن عبدالملک توسط زهري که به آن حضرت خورانده شد، مسموم و بر اثر اين مسموميت به شهادت رسيدند و در قبرستان بقيع و در کنار عموي بزرگوار خويش امام حسن مجتبي عليه‌السلام آرام گرفتند.سالروز شهادت اين امام همام را به عموم مسلمانان و علي‌الخصوص شيعيان آن حضرت تسليت عرض مي‌نمائيم.