حکم تحقير مسلمانان در بيان پيامبر خدا (ص)
حجتالاسلام دکتر محمدرضا جواهري
عضو هيأت علمي دانشگاه فردوسي مشهد
تحقير ديگران يک صفت زشت اخلاقي است. پيامبر خدا و امامان عليهمالسلام همواره مسلمانان را تکريم ميکردند و براي آنها احترام قائل بودند و از تحقير نهي کردهاند. پيامبر خدا صلياللهعليهوآلهوسلّم به همه مسلمانان چنين هشدار دادهاند: لا تَحْقِرَنَّ أَحَدًا مِنَ المُسْلِمِينَ، فَإِنَّ صَغِيرَهُمْ عِندَالله كَبِيرٌ. (تنبيه الخواطر و نزهة النواظر معروف به مجموعه ورّام، تأليف ورام بن ابي فراس حلّي، قرن ششم، ج1، ص31) هرگز هيچيک از مسلمانان را خوار و حقير نشمار و تحقير نکن زيرا کوچک آنان هم در نزد خداوند بزرگ است.
اين حديث نبوي با «لا تَحْقِرَنَّ» آغاز شده است. اين کلمه فعل نهي با نون تأکيد ثقيله و مناسب زمان آينده است فايده و هدف از الحاق نون تأکيد به فعل، اظهار عزم و اراده متکلم بر انجام کار است. در اين جمله پيامبر خدا با تأکيد و بسيار جدّي از حقير و خوار شمردن و کوچک دانستن مسلمانان نهي کردهاند بنابراين تحقير مسلمانان حرام و بسيار زشت است. تحقير خدشهدار کردن شخصيت انسانهاست و ميتواند موجب رنجش و ناراحتي و سرشکستگي و خجالت و خمودگي مخاطب گردد. تحقير کوچک شماري و خوارسازي و زبون و خوار کردن و خوار شمردن و توهين و خرد انگاشتن و خفيف شمردن و سبک نمودن ديگران است. تحقير افراد در جامعه موجب سرافکندگي و ضعف و از دست دادن اعتماد به نفس و توکل آنها ميگردد.
تحقير و تکريم در برابر هم قرار دارند. تحقير زشت و تکريم زيباست. تحقير ديگران در محيط کار نشاط و انگيزه کاري را از بين ميبرد و مانع برقراري ارتباط صميمي و اثرگذاري است.
تحقير افراد به هر شکلي بياحترامي به آنهاست و بياحترامي به ديگران موجب بياحترامي به خود انسان ميگردد. هنگامي که شما رودررو يا پشتسر فردي را کوچک ميشماريد در واقع او هم ميتواند نسبت به شما رفتار متقابل تحقيرآميز و شايد بسيار بدتر از آن را انجام دهد.
اين را بهخاطر بسپاريد که تحقير ديگران نوعي تحقير خود محسوب ميشود پس مراقب باشيد با اين کار چارچوب شخصيت خود و سايرين را نشکنيد. فراموش نکنيد که همه انسانها ويژگيهاي مخصوص بهخود دارند و شايسته ستايش هستند بهجاي کشف عيبها و جنبههاي منفي ديگران و خوار کردن آنها به جنبههاي مثبت و سازنده آنها توجّه کرده و رابطه مناسب و صحيح با اشخاص برقرار کنيد. در ادامه اين حديث پيامبر خدا يک دليل حرام بودن تحقير و ممنوعيت آن را ذکر کردهاند. جمله «فَإِنَّ صَغِيرَهُمْ عِندَالله كَبِيرٌ» حکمت بد و زشت بودن تحقير را ياد ميدهد. همه انسانها را خداوند گرامي داشته است. آدمي که در نزد شما کوچک است در نزد خداوند مهربان بزرگ است. همه مسلمانان محترماند و تحقير آنان روا نيست، تحقير انواعي دارد تحقير قلبي و زبان و عملي هر سه زشت است و مصداقهاي فراواني دارند که بايد از همه آنها پرهيز کرد. هيچ مسلماني را نبايد تحقير نمود چون بنده خدا است و بنده خدا احترام دارد و سزاوار تکريم است. رواج تحقير در جامعه زيانهاي فراواني دارد امنيت و آسايش روحي و رواني افراد را به هم ميريزد. مسلماني که تحقير ميشود استعدادها يش شکوفا نميشود و رشد او متوقف ميگردد. تحقير قلبي که انسان در فکر و نظرش ديگري را کوچک و خوار بپندارد در نگاه و رفتارش نسبت به او اثر ميگذارد. انساني که تحقير شده است پويايي و کارآمدي ندارد و به خود کم بيني و افسردگي گرفتار ميشود. بايد کساني را که به منکر تحقير نمودن ديگران روي آورده و به آن عادت کردهاند نهي از منکر نمود. پيامبر خدا (ص) از گفتار و رفتار تحقرآميز مسلمانان نهي کردهاند.
