مناسبت‌ها

لسان‌الغيب

بيستم مهرماه سالروز بزرگداشت حافظ شيرازي نامگذاري شده است. خواجه شمس‌الدين محمد ملقب به حافظ شيرازي، از محبوب‌ترين شعراي ايران زمين است که با گذشت قرن‌ها، آثارش نه تنها در ايران بلکه در سراسر نقاط جهان به شهرت رسيده است. موضوع اشعار حافظ بسيار متنوع و عمدتا با معاني عميق است که جنبه عرفاني اين اشعار همواره مورد توجه قرار گرفته است. همچنين از اشعار او در موسيقي‌هاي سنتي ايراني، هنرهاي تجسمي و خوشنويسي بسيار استفاده مي‌شود. نزد ايرانيان، شيخ حافظ شيرازي داننده اسرار نهان و مشهور به لسان‌الغيب است که گاهي در مراسم مختلف ملي به ديوان او مراجعه و تفال مي‌زنند. شهيد مطهري درباره شعر و انديشه لسان‌الغيب شيراز در کتاب عرفان حافظ يا تماشاگه راز که مشتمل بر پنج جلسه سخنراني با موضوع حافظ در حدود سال 1350 در دانشکده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران است، موضوعات مختلفي را مورد بحث قرار مي‌دهد که مهم‌ترين آن، پاسخ به منتقداني است که حافظ را يک عارف نمي‌دانند و شعرهاي توصيفي و عاشقانه او را به عنوان شاهدي بر اين مدعا مي‌آورند. اما شهيد مطهري با ارائه نمونه‌هايي، اين ادعاها را نقض و پاسخ محکمي به آنها مي‌دهد. او در بخشي از اين کتاب مي‌گويد: "... اگر کسي بخواهد درباره حافظ از روي ديوانش قضاوت کند مثل هر شاعر ديگري، بايد تمام اين ديوان را از اول تا به آخر در نظر بگيرد، چون بلاتشبيه درباره قرآن کريم ما داريم که‏ «الْقُرانُ يفَسِّرُ بَعْضُهُ بَعْضاً» (بعضي از قرآن مفسر بعضي هست) و خود قرآن براي خودش «متدولوژي» بيان کرده‏ (هُوَ الَّذي انْزَلَ عَلَيکَ الْکِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ‌ام الْکِتابِ وَ اخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَامَّا الَّذينَ في قُلوبِهِمْ زَيغٌ فَيتَّبِعونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْويلِهِ) و خود قرآن اين باب را براي اولين بار باز کرده، باب متشابه گويي و محکم گويي و اينکه آن محکمات‏امّ الکتاب باشد يعني مرجع همه کتاب باشد و مقياسي باشد براي متشابهات. ما درباره قرآن هم اگر بخواهيم بعضي از آيات آن را استخراج کنيم و بعد همانها را مقياس قرار بدهيم، چيزي در مي‏آيد غير از آنچه که خود قرآن مي‏خواهد، و اغلب کتابهاي مهم همين‏طور است که نمي‏شود انسان قسمتي از آن را، بعضي از آن را بگيرد و تفسير کند...