به بهانه برگزاري جشنواره فرش دستباف در روستاي «سوزن»
فرشبافي روستاي سوزن، هنر فاخری که این روزها حال خوشی ندارد
نخستين جشنواره فرش دستباف «سوزن» هفته آينده برگزار مي‌شود.رئيس اداره فرش صمت استان همدان گفت: «جشنواره فرش سوزن» براي نخستين‌بار در روستاي سوزن از توابع شهرستان درگزين و با هدف اصلي برندسازي ملي اين هنر ديرينه، افزايش سهم درآمد خانوارهاي روستايي و صيانت از ميراث فرهنگي منطقه برگزار مي‌شود. رضا احدي در جمع خبرنگاران گفت: قالي سوزن با ويژگي‌هاي فني منحصربه‌فرد مانند بافت تک‌پود، گره ترکي و ويژگي خاص «دوايلمه» يا همان دو گره در سرتاسر طرح، از جمله آثار ذهني‌باف کشور محسوب مي‌شود. وي خاطرنشان کرد: اين فرش با طرح‌هاي رنگارنگ ريزماهي و لچک و ترنج، جذابيت و دوامي دارد که آن را از ساير آثار روستايي متمايز مي‌کند.احدي با بيان اينکه اقتصاد روستاي سوزن بر پايه کشاورزي، دامداري و صنايع دستي استوار است افزود: اين جشنواره مي‌تواند محرک مهمي براي توسعه اقتصادي و اجتماعي اين منطقه باشد. نخستين جشنواره سوزن از ساعت 8 صبح تا 17 عصر روز سه‌شنبه، 26 آبان، در محل فرهنگسراي روستاي سوزن پذيراي علاقه‌مندان فرش دستباف است.
پيشينه فرشبافي در روستاي "سوزن"
فرش روستاي سوزن در شهرستان درگزين همدان،يکي از اصيل‌ترين هنر‌هاي بومي منطقه است که به واسطه ويژگي‌هاي فني و طرح‌هاي منحصر به فردش،جايگاه ويژه‌اي در هنر فرش بافي همدان وايران دارد.
پيشينه فرش روستاي سوزن داراي دو مرحله يا دو دوره است:
- ذهني بافي يا بداهه بافي:
به فرش دستبافي گفته مي‌شود که بدون استفاده از طرح و نقشه از پيش تعيين شده بافته مي‌شد وبافنده،فرش را براساس ذهن و سليقه خود و تجربه‌اي که کسب کرده بود مي‌بافت.
-فرش بافي نقشه اي:
اين نوع فرش بافي بر پايه يک طرح و نقشه از پيش آماده بافته مي‌شود.
فرش بافي روستاي سوزن تا حدود دهه 40 شمسي ذهن بافي بوده و از اوايل دهه 40 شمسي، که در واقع اوج شکوفايي و تکميل ظرفيت اين هنر بومي روستا به شمار مي‌رود، فرش بافي با استفاده از نقشه و در ابعاد کوچک (زرع نيم، دو زرع، پنج چارک،روکرسي،يک و نيم متر،پشتي،) بوده است که اکنون هم عمدتا به همين روش و در همين اندازه‌ها بافته مي‌شود.
قدمت فرش "سوزن":
شواهد نشان ميدهد که صنعت و هنر فرش بافي در منطقه درگزين همدان به صدها سال قبل باز مي‌گردد و در اين ميان،روستاي سوزن در اين هنر سرآمد بوده است. وجود نام قالي‌هاي بافته شده در روستاي سوزن در برخي متون قديمي از سابقه ديرينه توليد فرش در اين روستا حکايت مي‌کند..قالي‌هاي قديمي منطقه درگزين،که روستاي سوزن در صدر قرار دارد،از شهرت خاصي در بازار فرش همدان بر خوردار بوده و سهم عمده‌اي از صادرات فرش اين استان را در اختيار داشته است. اين صنعت، به خصوص تا دهه 60 شمسي، علاوه بر سهم بارزي که در ارز آوري به کشور داشت،نقش مؤثري نيز در کمک به اقتصاد و معيشت خانوارهاي روستا ايفا مي‌کرد.
استعدا د و هنر ذاتي بافنده‌ها
بايد گفت سابقه فاخر فرش روستاي سوزن،وامدار بانوان بافنده‌اي است که با ذهن و انگشتان هنرمند خود،علاوه بر کمک به اقتصاد خانواده، اثر‌ي هنري مي‌آفرينند که هر بيننده‌اي را مسحور خود مي‌کند و گذشت زمان،نه تنها از ارزش آن نمي‌کاهد بلکه بر بها و قدر آن مي‌افزايد. از اين رو به جرات مي‌توان گفت استعداد و ذوق منحصر به فرد اين هنر در اين روستا ذاتي است و از نسلي به نسل بعد منتقل مي‌شود.
فرش سوزن با قدمتي چند صد ساله،ويژگي‌هاي فني کم نظيري مانند بافت تک پود،گره متقارن (ترکي) و به ويژه تکنيک «دوايلمه»دارد ودر زمره فرش‌هاي سنتي نفيس در منطقه درگزين، همچون نگين سرخ مي‌درخشد.
البته در اين ميان نقش کار‌آفريناني را که زمينه‌هاي لازم جهت ارتقاء کيفيت اين هنر ظريف بومي در اين روستا فراهم مي‌کرده‌اند قابل ارج و تقدير است.
اين کار‌آفرينان بومي، با امکانات محدود، نقش مهمي در در ايجاد تحول در کميت و کيفيت فرش روستاي سوزن داشته و توانسته بودند جايگاه فرش سوزن را ارتقاء دهند.
وضعيت نا مطلوب فرش بافي
بايد گفت متأسفانه اين صنعت وهنر ارزشمند،اين روزها و اين سال‌ها حال خوشي ندارد و اين وضعيت،آينده اين صنعت را در معرض تهديد قرار داده است. در دوره نه چندان دور،خانه‌اي در اين روستا نبود که‌دار قالي درآن برپا نباشد و صداي "دفه " (کوبه فرش) در تمامي خانه صدايي عادي بود.
اين،موضوعي است که دست اندر کاران بايد به آن توجه کنند و براي نجات اين صنعت هنري و بومي و موروثي همت کنند.
مسئولان بايد انگيزه‌هاي لازم،به خصوص انگيزه اقتصادي آن را فراهم نمايند و زمينه‌اي را فراهم نمايند که دست اندر کاران اين حرفه و به خصوص بافنده‌ها براي فعاليت در ان ترغيب شوند. از آنجائيکه فرش‌هاي توليدي اين منطقه عمدتا صادر مي‌شد، بايد اين زمينه‌ها مهيا شود تا بار ديگر اين صنعت اوج بگيرد.
پژوهشگران: علي اصغر مصطفوي و خليل حسني
